Borsa İstanbul Kütüphanesi

Türkiye’de hisse almak isteyen için: borsanın işleyişi, emirler, temettü ve sermaye artırımları, fonlar. 67 konu, 4 raf, üç seviye.

Borsaya Giriş

Borsa, hisse, kurumlar ve işleyiş

• Borsa nedir? — Borsa, şirket paylarının ve diğer yatırım araçlarının belirli kurallar içinde alınıp satıldığı düzenli pazardır.
• Hisse senedi (pay) nedir? — Hisse senedi, bir anonim şirketin sermayesindeki küçük bir ortaklık payını temsil eder; alan kişi şirketin ortağı olur.
• Lot nedir? — Lot, borsada alım-satım yapılan en küçük birimdir; Borsa İstanbul pay piyasasında 1 lot 1 adet paya karşılık gelir.
• Borsa İstanbul (BIST) nedir? — Borsa İstanbul, Türkiye’de pay, borçlanma aracı, türev ve kıymetli maden işlemlerinin yapıldığı tek borsadır.
• Aracı kurum nedir? — Aracı kurum, yatırımcının emirlerini borsaya ileten, SPK’dan yetki almış kuruluştur; borsada işlem yapmak için bir aracı kurumda ya da bankada hesap gerekir.
• Yatırım hesabı nasıl açılır? — Borsada işlem yapmak için yetkili bir aracı kurum ya da bankada yatırım hesabı açılır; işlem çoğunlukla mobil uygulamadan, kimlikle ve görüntülü görüşmeyle yapılır.
• SPK nedir, ne iş yapar? — Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Türkiye’de sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen kamu kurumudur.
• KAP nedir, nasıl okunur? — Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP), halka açık şirketlerin yatırımcıyı etkileyebilecek tüm bilgileri duyurduğu resmi ve ücretsiz sistemdir.
• Borsa seans saatleri — Borsa İstanbul pay piyasası hafta içi açıktır; gün açılış seansıyla başlar, sürekli işlemle devam eder ve kapanış seansıyla biter.
• Takas ve T+2 nedir? — T+2, pay alım-satımında para ile payın işlemden iki iş günü sonra kesin olarak el değiştirmesi demektir.
• Endeks nedir? BIST 100 ne anlatır? — Endeks, bir grup payın fiyat hareketini tek bir sayıyla özetleyen göstergedir; BIST 100 borsanın genel yönünü gösterir.
• Hisse nasıl alınır? Adım adım — Hisse almak için yetkili bir aracı kurumda hesap açılır, hesaba para aktarılır, pay seçilir ve fiyat ile lot yazılarak alış emri verilir.
• Pay kodu (sembol) nedir? — Borsada her payın, işlem ekranlarında onu tanımlayan dört ya da beş harflik kısa bir kodu vardır.
• MKK ve Takasbank ne iş yapar? — MKK payların kimin olduğunu kayıt altında tutar; Takasbank ise alım-satımdan sonra parayla payın el değiştirmesini güvenceye alır.
• Yıldız Pazar, Ana Pazar, Alt Pazar — Borsa İstanbul’da paylar büyüklüklerine ve risk durumlarına göre farklı pazarlarda işlem görür; pazar, işlem kurallarını da belirler.
• Pay sahibinin hakları — Bir pay aldığında kâr payı alma, genel kurula katılma ve oy kullanma, bilgi alma ve yeni pay alma gibi haklar kazanırsın.
• Nominal değer nedir? — Nominal değer, bir payın şirketin esas sözleşmesinde yazan itibari değeridir; piyasa fiyatıyla ilgisi yoktur.
• Borsada kimler işlem yapar? — Borsada bireysel yatırımcılar, yatırım fonları ve emeklilik fonları gibi kurumsal yatırımcılar, yabancı yatırımcılar ve piyasa yapıcılar işlem yapar.

Emirler ve İşlem

Alım-satımın mekaniği

• Alış ve satış emri nedir? — Emir, bir payı hangi fiyattan ve kaç lot almak ya da satmak istediğini borsaya bildiren talimattır.
• Limit emir nedir? — Limit emir, ‘şu fiyattan ya da daha iyisinden’ diyerek verdiğin emirdir; fiyatı sen belirlersin ama gerçekleşme garantisi yoktur.
• Piyasa emri nedir? — Piyasa emri, fiyat yazmadan ‘şu an hangi fiyattan olursa’ diyerek verdiğin emirdir; hemen gerçekleşir ama fiyatı önceden bilemezsin.
• Tavan ve taban nedir? — Tavan ve taban, bir payın bir gün içinde çıkabileceği en yüksek ve inebileceği en düşük fiyattır.
• Komisyon ve işlem masrafları — Borsada her alım ve satımda aracı kuruma komisyon ödenir; sık işlem yapanlarda bu masraf getiriyi belirgin biçimde azaltır.
• Alış-satış makası (spread) nedir? — Makas, bir payda en iyi satış fiyatı ile en iyi alış fiyatı arasındaki farktır ve her işlemde ödenen gizli bir maliyettir.
• Derinlik nedir, nasıl okunur? — Derinlik, bir payda farklı fiyat seviyelerinde bekleyen alış ve satış emirlerinin toplam miktarını gösteren tablodur.
• Fiyat adımı (kademe) nedir? — Fiyat adımı, bir payın fiyatının değişebileceği en küçük miktardır; payın fiyat seviyesine göre belirlenir.
• Açılış ve kapanış seansı nasıl işler? — Açılış ve kapanış seanslarında emirler bir süre toplanır ve en çok işlemin gerçekleşeceği tek bir fiyat belirlenir.
• Devre kesici nedir? — Devre kesici, fiyat kısa sürede sert hareket ettiğinde işlemleri geçici olarak durdurup piyasanın sakinleşmesini sağlayan mekanizmadır.
• Zarar kes (stop-loss) nedir? — Zarar kes, fiyat belirlediğin seviyeye düşerse pozisyonu kapatarak kaybı sınırlamayı amaçlayan kural ya da emirdir.
• Emir geçerlilik süreleri: günlük, KİE, GİE, tarihli — Bir emrin ne kadar süre bekleyeceğini geçerlilik türü belirler: günlük, kalanı iptal et, gerçekleşmezse iptal et, iptale kadar geçerli ya da tarihli.
• Gün içi işlem (al-sat) nedir? — Gün içi işlem, bir payı aynı gün içinde alıp satarak küçük fiyat hareketlerinden kazanç sağlamaya çalışmaktır.
• Açığa satış nedir? — Açığa satış, elinde olmayan bir payı ödünç alıp satmak ve fiyat düşünce daha ucuza geri alarak aradaki farkı kazanmayı hedeflemektir.
• Kredili işlem ve özkaynak oranı — Kredili işlem, aracı kurumdan borç alarak kendi paranla alabileceğinden daha fazla pay almaktır; kazancı da zararı da büyütür.
• Brüt takas ve diğer tedbirler — Borsa, olağandışı fiyat ya da hacim hareketi görülen paylarda brüt takas, kredili işlem yasağı ve tek fiyat gibi tedbirler uygular.
• Piyasa yapıcı nedir? — Piyasa yapıcı, bir araçta sürekli olarak hem alış hem satış fiyatı vererek işlem yapılabilirliği sağlayan yetkili kurumdur.

Şirket Olayları

Temettü, sermaye artırımı, halka arz

• Temettü (kâr payı) nedir? — Temettü, şirketin elde ettiği kârın bir kısmını ortaklarına payları oranında dağıtmasıdır.
• Halka arz nedir? — Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez yatırımcılara satarak borsada işlem görmeye başlamasıdır.
• Piyasa değeri nedir? — Piyasa değeri, bir şirketin tüm paylarının güncel fiyatla toplam değeridir: pay fiyatı × toplam pay sayısı.
• Temettü verimi nedir? — Temettü verimi, pay başına dağıtılan temettünün pay fiyatına oranıdır; payın fiyatına göre ne kadar nakit getiri sağladığını gösterir.
• Bedelsiz sermaye artırımı nedir? — Bedelsiz sermaye artırımında şirket, iç kaynaklarını sermayeye ekleyerek ortaklarına para ödemeden yeni pay verir; pay sayısı artar, fiyat aynı oranda düşer.
• Bedelli sermaye artırımı nedir? — Bedelli sermaye artırımında şirket yeni pay çıkararak ortaklarından para toplar; katılmak için para ödemen gerekir.
• Rüçhan hakkı nedir? — Rüçhan hakkı, bedelli sermaye artırımında mevcut ortakların yeni paylardan kendi oranları kadarını öncelikli olarak alma hakkıdır.
• Pay bölünmesi nedir? — Pay bölünmesi, bir payın daha küçük birden çok paya ayrılmasıdır; pay sayısı artar, fiyat aynı oranda düşer, toplam değer değişmez.
• Pay geri alımı nedir? — Pay geri alımı, şirketin kendi paylarını borsadan satın almasıdır; dolaşımdaki pay sayısını azaltır.
• Halka açıklık oranı nedir? — Halka açıklık oranı, bir şirketin paylarının ne kadarının borsada serbestçe alınıp satılabildiğini gösterir.
• Özel durum açıklaması (ÖDA) nedir? — Özel durum açıklaması, şirketin pay fiyatını etkileyebilecek bir gelişmeyi KAP üzerinden kamuya duyurmasıdır.
• Genel kurul nedir? — Genel kurul, şirket ortaklarının toplanıp finansal tabloları, kâr dağıtımını ve yönetim kurulu seçimini oyladığı en üst karar organıdır.
• İzahname nasıl okunur? — İzahname, halka arz edilen şirketi, mali durumunu, risklerini ve toplanan paranın nereye harcanacağını anlatan resmi belgedir.
• Birleşme ve devralma nedir? — Birleşmede iki şirket tek şirket hâline gelir; devralmada ise bir şirket diğerinin kontrolünü satın alır.
• Pay alım teklifi (çağrı) nedir? — Bir şirketin yönetim kontrolü el değiştirdiğinde, kontrolü alan taraf diğer ortakların paylarını da satın almak için teklif yapmak zorundadır.
• İmtiyazlı pay nedir? — İmtiyazlı pay, sahibine oy hakkında, yönetim kuruluna aday göstermede ya da kâr payında diğer paylara göre üstünlük tanıyan paydır.

Fonlar

Yatırım fonları, TEFAS, BES

• Yatırım fonu nedir? — Yatırım fonu, birçok yatırımcıdan toplanan paranın profesyonel yöneticiler tarafından pay, tahvil, altın gibi varlıklara yatırıldığı ortak havuzdur.
• TEFAS nedir? — TEFAS, Türkiye’de kurulu yatırım fonlarının tek bir yatırım hesabından alınıp satılabildiği elektronik platformdur.
• Fon türleri — Yatırım fonları, parayı ağırlıklı olarak neye yatırdıklarına göre adlandırılır: para piyasası, borçlanma araçları, hisse senedi, kıymetli maden, değişken, fon sepeti gibi.
• Para piyasası fonu nedir? — Para piyasası fonu, parayı repo, mevduat ve çok kısa vadeli borçlanma araçlarına yatıran, düşük riskli ve günlük getiri biriktiren fondur.
• Altın fonu nedir? — Altın fonu, portföyünün büyük kısmını altına ve altına dayalı araçlara yatıran fondur; fiziki altın taşımadan altın fiyatına yatırım yapmayı sağlar.
• Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) nedir? — BES, düzenli katkı payı ödeyerek emeklilik için birikim yapmayı sağlayan, devletin de katkı verdiği gönüllü tasarruf sistemidir.
• Hisse senedi fonu nedir? — Hisse senedi fonu, portföyünün en az yüzde 80’ini paylara yatıran fondur; getirisi ve riski borsanın seyrine bağlıdır.
• Borsa yatırım fonu (BYF / ETF) nedir? — Borsa yatırım fonu, bir endeksi ya da varlığı izleyen ve payları borsada tıpkı bir pay gibi gün içinde alınıp satılabilen fondur.
• Fon yönetim ücreti ve valör — Yönetim ücreti fonun getirisinden her gün düşülen yıllık masraftır; valör ise fon alım-satım emrinin kaç iş günü sonra gerçekleşeceğini gösterir.
• Fon karşılaştırırken nelere bakılır? — Fon karşılaştırırken yalnızca geçmiş getiriye değil; risk değerine, yönetim ücretine, portföy dağılımına, büyüklüğe ve valöre de bakılır.
• Katılım fonu nedir? — Katılım fonu, faizsiz finans ilkelerine uygun araçlara yatırım yapan fondur: kira sertifikaları, katılım hesapları ve katılım endeksindeki paylar gibi.
• Endeks fonu ve pasif yatırım — Endeks fonu, yöneticinin pay seçmek yerine bir endeksi birebir izlediği fondur; düşük maliyetle piyasanın ortalama getirisini hedefler.
• Yabancı hisse fonları ve fon sepeti fonları — Yabancı hisse fonları yurt dışı borsalardaki paylara, fon sepeti fonları ise başka fonlara yatırım yaparak tek üründe çeşitlendirme sağlar.
• Otomatik katılım (OKS) nedir? — Otomatik katılım, çalışanların işverenleri aracılığıyla bireysel emeklilik sistemine kendiliğinden dahil edildiği uygulamadır.
• Serbest fon nedir? — Serbest fon, yatırım sınırlamaları çok daha esnek olan ve yalnızca nitelikli yatırımcılara satılabilen fondur.
• Gayrimenkul ve girişim sermayesi fonları — Gayrimenkul yatırım fonları gayrimenkule, girişim sermayesi yatırım fonları ise borsada işlem görmeyen genç şirketlere yatırım yapar; ikisi de nitelikli yatırımcılara yöneliktir.

Diğer kütüphaneler

• ABD Borsaları Kütüphanesi — NYSE ve Nasdaq’ta işlem: seans saatleri, endeksler, emirler, şirket raporları ve Türkiye’den yatırımın ayrıntıları.
• Kripto Paralar Kütüphanesi — Blokzincirden cüzdan güvenliğine: kripto varlıkların nasıl çalıştığı, nasıl alınıp saklandığı ve nelere dikkat edileceği.
• Yatırımın Temelleri Kütüphanesi — Her piyasada geçerli bilgiler: şirket ve grafik okuma, yatırım araçları, ekonomi, strateji ve risk.

Bu kütüphane nasıl hazırlanıyor?

Konular Sanal Portföy tarafından özgün olarak, hiç bilmeyen birinin anlayacağı dille yazılır. Her konunun sonunda bilgiyi doğrulayabileceğin birincil kaynaklar yer alır: düzenleyici kurumlar, borsalar, vergi idareleri ve kripto projelerinin kendi teknik belgeleri. Sık değişen rakamlar bilerek yazılmaz; güncel hâli için kaynağa yönlendirilir. İçerik yatırım tavsiyesi değildir. Son gözden geçirme: 2026-10-09.