Yatırımın Temelleri Kütüphanesi

Her piyasada geçerli bilgiler: şirket ve grafik okuma, yatırım araçları, ekonomi, strateji ve risk. 87 konu, 5 raf, üç seviye.

Temel Analiz

Bilanço ve oranlarla şirket okumak

Temel analiz nedir? — Temel analiz, bir şirketin mali tablolarına, işine ve sektörüne bakarak payının gerçek değerini tahmin etmeye çalışan yöntemdir.
Pay başına kâr (HBK) nedir? — Pay başına kâr, şirketin net kârının pay sayısına bölünmesiyle bulunur; bir payın yılda ne kadar kâr ürettiğini gösterir.
Bilanço nedir, nasıl okunur? — Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihte sahip olduklarını (varlıklar), borçlarını (yükümlülükler) ve ortaklara kalan kısmı (özkaynak) gösteren tablodur.
Gelir tablosu nedir? — Gelir tablosu, şirketin bir dönemde ne kadar satış yaptığını, ne kadar harcadığını ve sonunda ne kadar kâr ya da zarar ettiğini gösterir.
F/K oranı nedir? — F/K (fiyat/kazanç) oranı, bir payın fiyatının pay başına yıllık net kârın kaç katı olduğunu gösterir.
PD/DD oranı nedir? — PD/DD, şirketin piyasa değerinin defter değerine (özkaynağına) oranıdır; piyasanın şirketin özkaynağına kaç kat fiyat biçtiğini gösterir.
FAVÖK nedir? — FAVÖK, şirketin faiz, amortisman ve vergi düşülmeden önceki kârıdır; asıl faaliyetin ne kadar nakit kâr ürettiğini yaklaşık olarak gösterir.
Özsermaye kârlılığı (ROE) nedir? — Özsermaye kârlılığı, şirketin ortakların koyduğu her 100 ₺’lik özkaynakla bir yılda kaç ₺ net kâr ürettiğini gösterir.
Kâr marjları: brüt, faaliyet, net — Kâr marjı, şirketin her 100 ₺’lik satışından ne kadar kâr kaldığını gösterir; brüt, faaliyet ve net olmak üzere üç düzeyde hesaplanır.
Serbest nakit akışı nedir? — Serbest nakit akışı, şirketin faaliyetlerinden ürettiği nakitten yatırım harcamaları düşüldükten sonra elinde kalan paradır.
PEG oranı nedir? — PEG oranı, F/K oranının şirketin beklenen yıllık kâr büyüme oranına bölünmesiyle bulunur ve F/K’yı büyümeyle birlikte değerlendirir.
İşletme sermayesi nedir? — Net işletme sermayesi, şirketin dönen varlıklarından kısa vadeli borçları düşüldükten sonra kalan tutardır; günlük faaliyeti döndürme gücünü gösterir.
Faaliyet raporu ve dipnotlar nasıl okunur? — Finansal tablolardaki rakamların ne anlama geldiği dipnotlarda, şirketin işine ve hedeflerine dair anlatım ise faaliyet raporunda yer alır.
Nakit akış tablosu nedir? — Nakit akış tablosu, şirketin kasasına gerçekten giren ve çıkan parayı gösterir; kâr eden bir şirketin nakit üretip üretmediğini ortaya koyar.
FD/FAVÖK nedir? — FD/FAVÖK, şirketin borcu dahil toplam değerinin (firma değeri) yıllık FAVÖK’ünün kaç katı olduğunu gösteren değerleme oranıdır.
Borçluluk oranları — Borçluluk oranları, şirketin borcunu özkaynağına ve kazancına göre ölçerek borcunu taşıyıp taşıyamayacağını gösterir.
Enflasyon muhasebesi nedir? — Enflasyon muhasebesi, yüksek enflasyon dönemlerinde finansal tabloların paranın değer kaybına göre düzeltilmesidir (TMS 29).
Değerleme yöntemleri: çarpanlar ve İNA — Bir şirketin değeri temelde iki yolla tahmin edilir: benzer şirketlerin çarpanlarıyla karşılaştırma ve gelecekteki nakit akışlarının bugüne indirgenmesi (İNA).

Teknik Analiz

Grafik, trend ve göstergeler

Teknik analiz nedir? — Teknik analiz, bir payın geçmiş fiyat ve işlem hacmi hareketlerine bakarak olası yönünü tahmin etmeye çalışan yöntemdir.
Mum grafik nasıl okunur? — Mum grafikte her mum, seçilen zaman diliminde fiyatın açılışını, kapanışını, en yükseğini ve en düşüğünü tek bir şekilde gösterir.
Destek ve direnç nedir? — Destek, düşen fiyatın alıcı bulup durmaya eğilimli olduğu seviyedir; direnç ise yükselen fiyatın satıcıyla karşılaşıp zorlandığı seviyedir.
Trend nedir? — Trend, fiyatın genel yönüdür: yükselen, düşen ya da yatay olabilir.
İşlem hacmi nedir? — İşlem hacmi, bir payda belirli bir sürede el değiştiren toplam lot sayısı ya da toplam tutardır; fiyat hareketinin ne kadar ‘ciddi’ olduğunu gösterir.
Temel mum formasyonları — Tek mumun ya da birkaç mumun oluşturduğu doji, çekiç ve yutan formasyon gibi şekiller, alıcı ve satıcı arasındaki dengenin değiştiğine işaret edebilir.
Fiyat boşluğu (gap) nedir? — Fiyat boşluğu, bir payın önceki kapanışından belirgin biçimde yukarıda ya da aşağıda açılması ve grafikte işlem görülmeyen bir aralık bırakmasıdır.
Hareketli ortalama nedir? — Hareketli ortalama, fiyatın son N günlük ortalamasını her gün yeniden hesaplayarak dalgalanmayı yumuşatan ve yönü daha net gösteren çizgidir.
RSI nedir? — RSI (göreceli güç endeksi), son dönemdeki yükselişlerin düşüşlere göre gücünü 0–100 arasında bir değerle gösteren momentum göstergesidir.
MACD nedir? — MACD, iki üssel hareketli ortalamanın farkından oluşan ve trendin yönü ile gücündeki değişimi gösteren göstergedir.
Bollinger bantları nedir? — Bollinger bantları, fiyatın 20 günlük ortalamasının iki standart sapma üstüne ve altına çizilen, oynaklığa göre genişleyip daralan iki çizgidir.
Volatilite (oynaklık) nedir? — Volatilite, bir payın fiyatının ne kadar sert ve sık dalgalandığının ölçüsüdür; yüksek volatilite hem büyük kazanç hem büyük kayıp ihtimali demektir.
Stokastik osilatör nedir? — Stokastik osilatör, kapanış fiyatının belirli bir dönemdeki en yüksek ve en düşük fiyat aralığının neresinde olduğunu 0–100 arasında gösterir.
ATR (ortalama gerçek aralık) nedir? — ATR, bir payın belirli bir dönemde günde ortalama ne kadar hareket ettiğini fiyat cinsinden gösteren oynaklık göstergesidir.
Ichimoku bulutu nedir? — Ichimoku, beş çizgiden oluşan ve trendin yönünü, gücünü ve olası destek-direnç bölgelerini tek grafikte gösteren bir gösterge sistemidir.
Fibonacci düzeltme seviyeleri — Fibonacci düzeltme seviyeleri, bir yükseliş ya da düşüşün ardından fiyatın geri çekilebileceği olası bölgeleri gösteren yatay çizgilerdir.
Grafik formasyonları — Formasyonlar, fiyat grafiğinde tekrar eden ve trendin devam edeceğine ya da döneceğine işaret ettiği düşünülen şekillerdir.

Diğer Yatırım Araçları

Tahvil, altın, döviz, emtia ve türevler

Tahvil ve bono nedir? — Tahvil ve bono, devletin ya da şirketlerin borç almak için çıkardığı, belirli bir vadede anaparayı ve faizi geri ödemeyi taahhüt ettiği borçlanma araçlarıdır.
Vadeli mevduat nasıl çalışır? — Vadeli mevduat, paranı belirli bir süre bankaya bırakıp karşılığında önceden belli olan faizi almaktır.
Altına nasıl yatırım yapılır? — Altına fiziki olarak, banka altın hesabıyla, altın fonuyla ya da borsada işlem gören altın sertifikası ve fonlarıyla yatırım yapılabilir.
Döviz ve kur nedir? — Döviz kuru, bir para biriminin başka bir para birimi cinsinden fiyatıdır; döviz tutmak TL’nin değer kaybına karşı korunma sağlar ama tek başına getiri üretmez.
Eurobond nedir? — Eurobond, devletin ya da şirketlerin kendi para birimi dışında, çoğunlukla dolar ya da euro cinsinden çıkardığı uzun vadeli tahvildir.
Repo ve ters repo nedir? — Repo, bir menkul kıymetin belirli bir tarihte geri alınmak üzere satılmasıdır; uygulamada çok kısa vadeli, teminatlı bir borç işlemidir.
VİOP nedir? — VİOP, Borsa İstanbul’un vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alınıp satıldığı piyasasıdır.
Kira sertifikası (sukuk) nedir? — Kira sertifikası, faiz yerine bir varlıktan ya da ticari faaliyetten elde edilen gelirin paylaşılmasına dayanan, faizsiz finans ilkelerine uygun borçlanma aracıdır.
Gayrimenkul yatırım ortaklığı (GYO) nedir? — GYO, gayrimenkullere ve gayrimenkul projelerine yatırım yapan, payları borsada işlem gören şirkettir.
Emtia nedir? — Emtia, petrol, doğal gaz, altın, bakır, buğday gibi standart nitelikte alınıp satılan ham maddelerdir.
Kaldıraç nedir? — Kaldıraç, elindeki paradan daha büyük bir pozisyon açmaktır; kazancı da kaybı da aynı oranda büyütür.
Vadeli işlem sözleşmesi nedir? — Vadeli işlem sözleşmesi, bir varlığı ileri bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alma ya da satma yükümlülüğü getiren standart sözleşmedir.
Opsiyon nedir? — Opsiyon, bir varlığı belirli bir tarihe kadar belirli bir fiyattan alma (alım opsiyonu) ya da satma (satım opsiyonu) hakkı veren, ama zorunluluk getirmeyen sözleşmedir.
Varant nedir? — Varant, aracı kurumların çıkardığı ve borsada pay gibi işlem gören, opsiyon mantığıyla çalışan kaldıraçlı yatırım aracıdır.

Ekonomi ve Gündem

Enflasyon, faiz, kur ve haberlerde geçen kavramlar

Enflasyon nedir? — Enflasyon, fiyatların genel düzeyinin sürekli artması ve paranın satın alma gücünün düşmesidir.
Reel getiri nedir? — Reel getiri, yatırımın enflasyondan arındırılmış getirisidir; paranın satın alma gücünün gerçekten ne kadar arttığını gösterir.
Faiz nedir, borsayı nasıl etkiler? — Faiz, paranın kullanım bedelidir; faizler yükseldiğinde borçlanma pahalılaşır ve yatırımcı için mevduat ile tahvil paylara göre daha cazip hâle gelir.
Bilanço dönemi nedir? — Bilanço dönemi, şirketlerin üçer aylık finansal sonuçlarını açıkladığı haftalardır; payların en hareketli olduğu dönemlerden biridir.
Boğa ve ayı piyasası nedir? — Boğa piyasası fiyatların uzun süre yükseldiği, ayı piyasası ise uzun süre düştüğü dönemi anlatır.
Merkez Bankası rezervleri — Merkez Bankası rezervleri, bankanın elinde tuttuğu döviz ve altından oluşur; ülkenin dış şoklara karşı tamponudur.
Bütçe açığı nedir? — Bütçe açığı, devletin bir dönemdeki harcamalarının gelirlerinden fazla olmasıdır; aradaki fark borçlanmayla kapatılır.
Dolar endeksi (DXY) nedir? — Dolar endeksi, ABD dolarının altı büyük para biriminden oluşan bir sepete karşı değerini gösterir.
PMI ve öncü göstergeler — PMI, şirket yöneticileriyle yapılan anketlere dayanan ve ekonominin yönü hakkında erken sinyal veren bir göstergedir; 50’nin üzeri büyümeye işaret eder.
Politika faizi ve Merkez Bankası kararları — Politika faizi, Merkez Bankası’nın bankalara bir hafta vadeyle borç verirken uyguladığı faiz oranıdır ve ekonomideki diğer faizlerin çıpasıdır.
Kur borsayı nasıl etkiler? — Kurun etkisi şirketten şirkete değişir: ihracatçılar kur artışından yararlanırken döviz borcu olan ve ithal girdi kullanan şirketler zarar görür.
CDS (risk primi) nedir? — CDS, bir ülkenin ya da şirketin borcunu ödeyememe riskine karşı yapılan sigortanın yıllık maliyetidir; yükselmesi riskin arttığı anlamına gelir.
Kredi notu nedir? — Kredi notu, derecelendirme kuruluşlarının bir ülkenin ya da şirketin borcunu geri ödeme gücüne verdiği harf notudur.
Büyüme ve GSYH nedir? — GSYH, bir ülkede belirli bir dönemde üretilen tüm mal ve hizmetlerin toplam değeridir; ekonomik büyüme bu değerin artış oranıdır.
Cari açık nedir? — Cari açık, bir ülkenin yurt dışına mal, hizmet ve gelir olarak ödediği dövizin, yurt dışından kazandığı dövizden fazla olmasıdır.
Fed kararları neden önemli? — ABD Merkez Bankası (Fed) dolar faizini belirler; kararları küresel sermayenin yönünü ve gelişmekte olan ülkelerin piyasalarını etkiler.
Resesyon ve ekonomik döngüler — Ekonomi genişleme ve daralma dönemleri arasında dalgalanır; resesyon, ekonomik faaliyetin belirgin ve yaygın biçimde gerilediği dönemdir.
Zorunlu karşılık nedir? — Zorunlu karşılık, bankaların topladıkları mevduatın belirli bir oranını Merkez Bankası’nda tutma yükümlülüğüdür.
Carry trade nedir? — Carry trade, faizi düşük bir para biriminden borçlanıp faizi yüksek bir para birimindeki varlıklara yatırım yaparak faiz farkından kazanmayı hedefleyen işlemdir.

Strateji ve Risk

Portföy, risk yönetimi, yatırımcı güvenliği

Yatırıma başlamadan önce: acil durum fonu — Yatırıma başlamadan önce birkaç aylık gideri karşılayacak, kolay ulaşılabilir bir acil durum birikimi oluşturmak ve yüksek faizli borçları kapatmak gerekir.
Risk ve getiri ilişkisi — Daha yüksek getiri beklentisi daha yüksek risk almayı gerektirir; risksiz yüksek getiri vaadi neredeyse her zaman bir uyarı işaretidir.
Çeşitlendirme nedir? — Çeşitlendirme, parayı birbirinden farklı davranan varlıklara bölerek tek bir yatırımın kötü gitmesinin toplam birikime vereceği zararı sınırlamaktır.
Portföy ve varlık dağılımı — Portföy, sahip olduğun tüm yatırımların bütünüdür; varlık dağılımı ise paranın pay, tahvil, altın, nakit gibi türler arasında hangi oranlarda bölündüğüdür.
Uzun vadeli yatırım ve al-tut — Uzun vadeli yatırım, kısa vadeli dalgalanmaları kovalamak yerine sağlam varlıkları yıllarca elde tutmaya dayanan yaklaşımdır.
Bileşik getiri nedir? — Bileşik getiri, kazancın da yeniden yatırılıp kazanç üretmesidir; süre uzadıkça birikim doğrusal değil, hızlanarak büyür.
Yatırım dolandırıcılığından korunma — Yüksek ve garantili kazanç vaadi, yetkisiz kurumlar ve acele ettiren teklifler yatırım dolandırıcılığının ortak işaretleridir.
Sanal portföyle pratik yapmak — Sanal portföy, gerçek fiyatlarla ama gerçek para riske atmadan alım-satım denemeyi sağlar; öğrenilenleri pekiştirmenin en güvenli yoludur.
Değer yatırımı ve büyüme yatırımı — Değer yatırımı gerçek değerinin altında fiyatlandığı düşünülen şirketleri, büyüme yatırımı ise kârını hızla artırması beklenen şirketleri arar.
Pozisyon büyüklüğü nasıl belirlenir? — Pozisyon büyüklüğü, tek bir yatırıma paranın ne kadarını ayıracağındır; sonucu çoğu zaman hangi payı seçtiğinden daha çok etkiler.
Düzenli yatırım (maliyet ortalaması) — Düzenli yatırım, fiyat ne olursa olsun belirli aralıklarla aynı tutarı yatırarak zamanlama riskini azaltma yöntemidir.
Likidite nedir? — Likidite, bir varlığın fiyatını fazla etkilemeden hızlıca nakde çevrilebilme kolaylığıdır.
Yatırımcı psikolojisi ve sık yapılan hatalar — Yatırım kararlarını çoğu zaman bilgi eksikliği değil; korku, açgözlülük, sürü davranışı ve zararı kabullenememe gibi duygusal tuzaklar bozar.
Manipülasyon (piyasa dolandırıcılığı) nedir? — Manipülasyon, bir payın fiyatını ya da işlem hacmini yapay olarak etkilemek için yapılan işlemler ve yayılan yanıltıcı bilgilerdir; suçtur.
Yatırımcı Tazmin Merkezi neyi karşılar? — Yatırımcı Tazmin Merkezi, aracı kurumun yükümlülüklerini yerine getirememesi durumunda yatırımcının hesabındaki varlıkları belirli bir sınıra kadar tazmin eder; piyasa zararını karşılamaz.
Yatırım kazançları nasıl vergilendirilir? — Yatırım kazançlarının çoğunda vergi, kazanç ödenirken kaynağında kesilir (stopaj); oranlar araca, elde tutma süresine ve döneme göre değişir.
Maksimum düşüş (drawdown) nedir? — Maksimum düşüş, bir yatırımın belirli bir dönemde gördüğü zirveden sonraki en dip noktaya kadar yaşadığı en büyük yüzdesel kayıptır.
Sharpe oranı nedir? — Sharpe oranı, bir yatırımın risksiz faizin üzerinde sağladığı getiriyi, bu getiriyi elde ederken katlandığı oynaklığa böler.
Beta nedir? — Beta, bir payın endeksteki hareketlere ne kadar duyarlı olduğunu gösteren katsayıdır.

Diğer kütüphaneler

Borsa İstanbul Kütüphanesi — Türkiye’de hisse almak isteyen için: borsanın işleyişi, emirler, temettü ve sermaye artırımları, fonlar.
ABD Borsaları Kütüphanesi — NYSE ve Nasdaq’ta işlem: seans saatleri, endeksler, emirler, şirket raporları ve Türkiye’den yatırımın ayrıntıları.
Kripto Paralar Kütüphanesi — Blokzincirden cüzdan güvenliğine: kripto varlıkların nasıl çalıştığı, nasıl alınıp saklandığı ve nelere dikkat edileceği.

Bu kütüphane nasıl hazırlanıyor?

Konular Sanal Portföy tarafından özgün olarak, hiç bilmeyen birinin anlayacağı dille yazılır. Her konunun sonunda bilgiyi doğrulayabileceğin birincil kaynaklar yer alır: düzenleyici kurumlar, borsalar, vergi idareleri ve kripto projelerinin kendi teknik belgeleri. Sık değişen rakamlar bilerek yazılmaz; güncel hâli için kaynağa yönlendirilir. İçerik yatırım tavsiyesi değildir. Son gözden geçirme: 2026-10-09.