Borsa Kütüphanesi

Borsayı herkesin anlayacağı dille öğren: 160 konu, 9 raf, üç seviye.

Borsaya Giriş

Borsa, hisse, kurumlar ve işleyiş

Hisse nasıl alınır? Adım adım — Hisse almak için yetkili bir aracı kurumda hesap açılır, hesaba para aktarılır, pay seçilir ve fiyat ile lot yazılarak alış emri verilir.
Pay kodu (sembol) nedir? — Borsada her payın, işlem ekranlarında onu tanımlayan dört ya da beş harflik kısa bir kodu vardır.
Borsa nedir? — Borsa, şirket paylarının ve diğer yatırım araçlarının belirli kurallar içinde alınıp satıldığı düzenli pazardır.
Hisse senedi (pay) nedir? — Hisse senedi, bir anonim şirketin sermayesindeki küçük bir ortaklık payını temsil eder; alan kişi şirketin ortağı olur.
Lot nedir? — Lot, borsada alım-satım yapılan en küçük birimdir; Borsa İstanbul pay piyasasında 1 lot 1 adet paya karşılık gelir.
Borsa İstanbul (BIST) nedir? — Borsa İstanbul, Türkiye’de pay, borçlanma aracı, türev ve kıymetli maden işlemlerinin yapıldığı tek borsadır.
Aracı kurum nedir? — Aracı kurum, yatırımcının emirlerini borsaya ileten, SPK’dan yetki almış kuruluştur; borsada işlem yapmak için bir aracı kurumda ya da bankada hesap gerekir.
Yatırım hesabı nasıl açılır? — Borsada işlem yapmak için yetkili bir aracı kurum ya da bankada yatırım hesabı açılır; işlem çoğunlukla mobil uygulamadan, kimlikle ve görüntülü görüşmeyle yapılır.
SPK nedir, ne iş yapar? — Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Türkiye’de sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen kamu kurumudur.
KAP nedir, nasıl okunur? — Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP), halka açık şirketlerin yatırımcıyı etkileyebilecek tüm bilgileri duyurduğu resmi ve ücretsiz sistemdir.
Borsa seans saatleri — Borsa İstanbul pay piyasası hafta içi açıktır; gün açılış seansıyla başlar, sürekli işlemle devam eder ve kapanış seansıyla biter.
Takas ve T+2 nedir? — T+2, pay alım-satımında para ile payın işlemden iki iş günü sonra kesin olarak el değiştirmesi demektir.
Endeks nedir? BIST 100 ne anlatır? — Endeks, bir grup payın fiyat hareketini tek bir sayıyla özetleyen göstergedir; BIST 100 borsanın genel yönünü gösterir.
Nominal değer nedir? — Nominal değer, bir payın şirketin esas sözleşmesinde yazan itibari değeridir; piyasa fiyatıyla ilgisi yoktur.
Borsada kimler işlem yapar? — Borsada bireysel yatırımcılar, yatırım fonları ve emeklilik fonları gibi kurumsal yatırımcılar, yabancı yatırımcılar ve piyasa yapıcılar işlem yapar.
MKK ve Takasbank ne iş yapar? — MKK payların kimin olduğunu kayıt altında tutar; Takasbank ise alım-satımdan sonra parayla payın el değiştirmesini güvenceye alır.
Yıldız Pazar, Ana Pazar, Alt Pazar — Borsa İstanbul’da paylar büyüklüklerine ve risk durumlarına göre farklı pazarlarda işlem görür; pazar, işlem kurallarını da belirler.
Pay sahibinin hakları — Bir pay aldığında kâr payı alma, genel kurula katılma ve oy kullanma, bilgi alma ve yeni pay alma gibi haklar kazanırsın.

Emirler ve İşlem

Alım-satımın mekaniği

Alış-satış makası (spread) nedir? — Makas, bir payda en iyi satış fiyatı ile en iyi alış fiyatı arasındaki farktır ve her işlemde ödenen gizli bir maliyettir.
Alış ve satış emri nedir? — Emir, bir payı hangi fiyattan ve kaç lot almak ya da satmak istediğini borsaya bildiren talimattır.
Limit emir nedir? — Limit emir, ‘şu fiyattan ya da daha iyisinden’ diyerek verdiğin emirdir; fiyatı sen belirlersin ama gerçekleşme garantisi yoktur.
Piyasa emri nedir? — Piyasa emri, fiyat yazmadan ‘şu an hangi fiyattan olursa’ diyerek verdiğin emirdir; hemen gerçekleşir ama fiyatı önceden bilemezsin.
Tavan ve taban nedir? — Tavan ve taban, bir payın bir gün içinde çıkabileceği en yüksek ve inebileceği en düşük fiyattır.
Komisyon ve işlem masrafları — Borsada her alım ve satımda aracı kuruma komisyon ödenir; sık işlem yapanlarda bu masraf getiriyi belirgin biçimde azaltır.
Emir geçerlilik süreleri: günlük, KİE, GİE, tarihli — Bir emrin ne kadar süre bekleyeceğini geçerlilik türü belirler: günlük, kalanı iptal et, gerçekleşmezse iptal et, iptale kadar geçerli ya da tarihli.
Gün içi işlem (al-sat) nedir? — Gün içi işlem, bir payı aynı gün içinde alıp satarak küçük fiyat hareketlerinden kazanç sağlamaya çalışmaktır.
Derinlik nedir, nasıl okunur? — Derinlik, bir payda farklı fiyat seviyelerinde bekleyen alış ve satış emirlerinin toplam miktarını gösteren tablodur.
Fiyat adımı (kademe) nedir? — Fiyat adımı, bir payın fiyatının değişebileceği en küçük miktardır; payın fiyat seviyesine göre belirlenir.
Açılış ve kapanış seansı nasıl işler? — Açılış ve kapanış seanslarında emirler bir süre toplanır ve en çok işlemin gerçekleşeceği tek bir fiyat belirlenir.
Devre kesici nedir? — Devre kesici, fiyat kısa sürede sert hareket ettiğinde işlemleri geçici olarak durdurup piyasanın sakinleşmesini sağlayan mekanizmadır.
Zarar kes (stop-loss) nedir? — Zarar kes, fiyat belirlediğin seviyeye düşerse pozisyonu kapatarak kaybı sınırlamayı amaçlayan kural ya da emirdir.
Piyasa yapıcı nedir? — Piyasa yapıcı, bir araçta sürekli olarak hem alış hem satış fiyatı vererek işlem yapılabilirliği sağlayan yetkili kurumdur.
Açığa satış nedir? — Açığa satış, elinde olmayan bir payı ödünç alıp satmak ve fiyat düşünce daha ucuza geri alarak aradaki farkı kazanmayı hedeflemektir.
Kredili işlem ve özkaynak oranı — Kredili işlem, aracı kurumdan borç alarak kendi paranla alabileceğinden daha fazla pay almaktır; kazancı da zararı da büyütür.
Brüt takas ve diğer tedbirler — Borsa, olağandışı fiyat ya da hacim hareketi görülen paylarda brüt takas, kredili işlem yasağı ve tek fiyat gibi tedbirler uygular.

Şirket Olayları

Temettü, sermaye artırımı, halka arz

Temettü (kâr payı) nedir? — Temettü, şirketin elde ettiği kârın bir kısmını ortaklarına payları oranında dağıtmasıdır.
Halka arz nedir? — Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez yatırımcılara satarak borsada işlem görmeye başlamasıdır.
Piyasa değeri nedir? — Piyasa değeri, bir şirketin tüm paylarının güncel fiyatla toplam değeridir: pay fiyatı × toplam pay sayısı.
Genel kurul nedir? — Genel kurul, şirket ortaklarının toplanıp finansal tabloları, kâr dağıtımını ve yönetim kurulu seçimini oyladığı en üst karar organıdır.
Temettü verimi nedir? — Temettü verimi, pay başına dağıtılan temettünün pay fiyatına oranıdır; payın fiyatına göre ne kadar nakit getiri sağladığını gösterir.
Bedelsiz sermaye artırımı nedir? — Bedelsiz sermaye artırımında şirket, iç kaynaklarını sermayeye ekleyerek ortaklarına para ödemeden yeni pay verir; pay sayısı artar, fiyat aynı oranda düşer.
Bedelli sermaye artırımı nedir? — Bedelli sermaye artırımında şirket yeni pay çıkararak ortaklarından para toplar; katılmak için para ödemen gerekir.
Rüçhan hakkı nedir? — Rüçhan hakkı, bedelli sermaye artırımında mevcut ortakların yeni paylardan kendi oranları kadarını öncelikli olarak alma hakkıdır.
Pay bölünmesi nedir? — Pay bölünmesi, bir payın daha küçük birden çok paya ayrılmasıdır; pay sayısı artar, fiyat aynı oranda düşer, toplam değer değişmez.
Pay geri alımı nedir? — Pay geri alımı, şirketin kendi paylarını borsadan satın almasıdır; dolaşımdaki pay sayısını azaltır.
Halka açıklık oranı nedir? — Halka açıklık oranı, bir şirketin paylarının ne kadarının borsada serbestçe alınıp satılabildiğini gösterir.
Özel durum açıklaması (ÖDA) nedir? — Özel durum açıklaması, şirketin pay fiyatını etkileyebilecek bir gelişmeyi KAP üzerinden kamuya duyurmasıdır.
Birleşme ve devralma nedir? — Birleşmede iki şirket tek şirket hâline gelir; devralmada ise bir şirket diğerinin kontrolünü satın alır.
Pay alım teklifi (çağrı) nedir? — Bir şirketin yönetim kontrolü el değiştirdiğinde, kontrolü alan taraf diğer ortakların paylarını da satın almak için teklif yapmak zorundadır.
İmtiyazlı pay nedir? — İmtiyazlı pay, sahibine oy hakkında, yönetim kuruluna aday göstermede ya da kâr payında diğer paylara göre üstünlük tanıyan paydır.
İzahname nasıl okunur? — İzahname, halka arz edilen şirketi, mali durumunu, risklerini ve toplanan paranın nereye harcanacağını anlatan resmi belgedir.

Temel Analiz

Bilanço ve oranlarla şirket okumak

Temel analiz nedir? — Temel analiz, bir şirketin mali tablolarına, işine ve sektörüne bakarak payının gerçek değerini tahmin etmeye çalışan yöntemdir.
Pay başına kâr (HBK) nedir? — Pay başına kâr, şirketin net kârının pay sayısına bölünmesiyle bulunur; bir payın yılda ne kadar kâr ürettiğini gösterir.
Bilanço nedir, nasıl okunur? — Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihte sahip olduklarını (varlıklar), borçlarını (yükümlülükler) ve ortaklara kalan kısmı (özkaynak) gösteren tablodur.
Gelir tablosu nedir? — Gelir tablosu, şirketin bir dönemde ne kadar satış yaptığını, ne kadar harcadığını ve sonunda ne kadar kâr ya da zarar ettiğini gösterir.
F/K oranı nedir? — F/K (fiyat/kazanç) oranı, bir payın fiyatının pay başına yıllık net kârın kaç katı olduğunu gösterir.
PD/DD oranı nedir? — PD/DD, şirketin piyasa değerinin defter değerine (özkaynağına) oranıdır; piyasanın şirketin özkaynağına kaç kat fiyat biçtiğini gösterir.
FAVÖK nedir? — FAVÖK, şirketin faiz, amortisman ve vergi düşülmeden önceki kârıdır; asıl faaliyetin ne kadar nakit kâr ürettiğini yaklaşık olarak gösterir.
Özsermaye kârlılığı (ROE) nedir? — Özsermaye kârlılığı, şirketin ortakların koyduğu her 100 ₺’lik özkaynakla bir yılda kaç ₺ net kâr ürettiğini gösterir.
Kâr marjları: brüt, faaliyet, net — Kâr marjı, şirketin her 100 ₺’lik satışından ne kadar kâr kaldığını gösterir; brüt, faaliyet ve net olmak üzere üç düzeyde hesaplanır.
Serbest nakit akışı nedir? — Serbest nakit akışı, şirketin faaliyetlerinden ürettiği nakitten yatırım harcamaları düşüldükten sonra elinde kalan paradır.
PEG oranı nedir? — PEG oranı, F/K oranının şirketin beklenen yıllık kâr büyüme oranına bölünmesiyle bulunur ve F/K’yı büyümeyle birlikte değerlendirir.
İşletme sermayesi nedir? — Net işletme sermayesi, şirketin dönen varlıklarından kısa vadeli borçları düşüldükten sonra kalan tutardır; günlük faaliyeti döndürme gücünü gösterir.
Faaliyet raporu ve dipnotlar nasıl okunur? — Finansal tablolardaki rakamların ne anlama geldiği dipnotlarda, şirketin işine ve hedeflerine dair anlatım ise faaliyet raporunda yer alır.
Nakit akış tablosu nedir? — Nakit akış tablosu, şirketin kasasına gerçekten giren ve çıkan parayı gösterir; kâr eden bir şirketin nakit üretip üretmediğini ortaya koyar.
FD/FAVÖK nedir? — FD/FAVÖK, şirketin borcu dahil toplam değerinin (firma değeri) yıllık FAVÖK’ünün kaç katı olduğunu gösteren değerleme oranıdır.
Borçluluk oranları — Borçluluk oranları, şirketin borcunu özkaynağına ve kazancına göre ölçerek borcunu taşıyıp taşıyamayacağını gösterir.
Enflasyon muhasebesi nedir? — Enflasyon muhasebesi, yüksek enflasyon dönemlerinde finansal tabloların paranın değer kaybına göre düzeltilmesidir (TMS 29).
Değerleme yöntemleri: çarpanlar ve İNA — Bir şirketin değeri temelde iki yolla tahmin edilir: benzer şirketlerin çarpanlarıyla karşılaştırma ve gelecekteki nakit akışlarının bugüne indirgenmesi (İNA).

Teknik Analiz

Grafik, trend ve göstergeler

Teknik analiz nedir? — Teknik analiz, bir payın geçmiş fiyat ve işlem hacmi hareketlerine bakarak olası yönünü tahmin etmeye çalışan yöntemdir.
Mum grafik nasıl okunur? — Mum grafikte her mum, seçilen zaman diliminde fiyatın açılışını, kapanışını, en yükseğini ve en düşüğünü tek bir şekilde gösterir.
Destek ve direnç nedir? — Destek, düşen fiyatın alıcı bulup durmaya eğilimli olduğu seviyedir; direnç ise yükselen fiyatın satıcıyla karşılaşıp zorlandığı seviyedir.
Trend nedir? — Trend, fiyatın genel yönüdür: yükselen, düşen ya da yatay olabilir.
İşlem hacmi nedir? — İşlem hacmi, bir payda belirli bir sürede el değiştiren toplam lot sayısı ya da toplam tutardır; fiyat hareketinin ne kadar ‘ciddi’ olduğunu gösterir.
Temel mum formasyonları — Tek mumun ya da birkaç mumun oluşturduğu doji, çekiç ve yutan formasyon gibi şekiller, alıcı ve satıcı arasındaki dengenin değiştiğine işaret edebilir.
Fiyat boşluğu (gap) nedir? — Fiyat boşluğu, bir payın önceki kapanışından belirgin biçimde yukarıda ya da aşağıda açılması ve grafikte işlem görülmeyen bir aralık bırakmasıdır.
Hareketli ortalama nedir? — Hareketli ortalama, fiyatın son N günlük ortalamasını her gün yeniden hesaplayarak dalgalanmayı yumuşatan ve yönü daha net gösteren çizgidir.
RSI nedir? — RSI (göreceli güç endeksi), son dönemdeki yükselişlerin düşüşlere göre gücünü 0–100 arasında bir değerle gösteren momentum göstergesidir.
MACD nedir? — MACD, iki üssel hareketli ortalamanın farkından oluşan ve trendin yönü ile gücündeki değişimi gösteren göstergedir.
Bollinger bantları nedir? — Bollinger bantları, fiyatın 20 günlük ortalamasının iki standart sapma üstüne ve altına çizilen, oynaklığa göre genişleyip daralan iki çizgidir.
Volatilite (oynaklık) nedir? — Volatilite, bir payın fiyatının ne kadar sert ve sık dalgalandığının ölçüsüdür; yüksek volatilite hem büyük kazanç hem büyük kayıp ihtimali demektir.
Stokastik osilatör nedir? — Stokastik osilatör, kapanış fiyatının belirli bir dönemdeki en yüksek ve en düşük fiyat aralığının neresinde olduğunu 0–100 arasında gösterir.
ATR (ortalama gerçek aralık) nedir? — ATR, bir payın belirli bir dönemde günde ortalama ne kadar hareket ettiğini fiyat cinsinden gösteren oynaklık göstergesidir.
Ichimoku bulutu nedir? — Ichimoku, beş çizgiden oluşan ve trendin yönünü, gücünü ve olası destek-direnç bölgelerini tek grafikte gösteren bir gösterge sistemidir.
Fibonacci düzeltme seviyeleri — Fibonacci düzeltme seviyeleri, bir yükseliş ya da düşüşün ardından fiyatın geri çekilebileceği olası bölgeleri gösteren yatay çizgilerdir.
Grafik formasyonları — Formasyonlar, fiyat grafiğinde tekrar eden ve trendin devam edeceğine ya da döneceğine işaret ettiği düşünülen şekillerdir.

Fonlar

Yatırım fonları, TEFAS, BES

Yatırım fonu nedir? — Yatırım fonu, birçok yatırımcıdan toplanan paranın profesyonel yöneticiler tarafından pay, tahvil, altın gibi varlıklara yatırıldığı ortak havuzdur.
TEFAS nedir? — TEFAS, Türkiye’de kurulu yatırım fonlarının tek bir yatırım hesabından alınıp satılabildiği elektronik platformdur.
Fon türleri — Yatırım fonları, parayı ağırlıklı olarak neye yatırdıklarına göre adlandırılır: para piyasası, borçlanma araçları, hisse senedi, kıymetli maden, değişken, fon sepeti gibi.
Para piyasası fonu nedir? — Para piyasası fonu, parayı repo, mevduat ve çok kısa vadeli borçlanma araçlarına yatıran, düşük riskli ve günlük getiri biriktiren fondur.
Altın fonu nedir? — Altın fonu, portföyünün büyük kısmını altına ve altına dayalı araçlara yatıran fondur; fiziki altın taşımadan altın fiyatına yatırım yapmayı sağlar.
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) nedir? — BES, düzenli katkı payı ödeyerek emeklilik için birikim yapmayı sağlayan, devletin de katkı verdiği gönüllü tasarruf sistemidir.
Katılım fonu nedir? — Katılım fonu, faizsiz finans ilkelerine uygun araçlara yatırım yapan fondur: kira sertifikaları, katılım hesapları ve katılım endeksindeki paylar gibi.
Endeks fonu ve pasif yatırım — Endeks fonu, yöneticinin pay seçmek yerine bir endeksi birebir izlediği fondur; düşük maliyetle piyasanın ortalama getirisini hedefler.
Yabancı hisse fonları ve fon sepeti fonları — Yabancı hisse fonları yurt dışı borsalardaki paylara, fon sepeti fonları ise başka fonlara yatırım yaparak tek üründe çeşitlendirme sağlar.
Otomatik katılım (OKS) nedir? — Otomatik katılım, çalışanların işverenleri aracılığıyla bireysel emeklilik sistemine kendiliğinden dahil edildiği uygulamadır.
Hisse senedi fonu nedir? — Hisse senedi fonu, portföyünün en az yüzde 80’ini paylara yatıran fondur; getirisi ve riski borsanın seyrine bağlıdır.
Borsa yatırım fonu (BYF / ETF) nedir? — Borsa yatırım fonu, bir endeksi ya da varlığı izleyen ve payları borsada tıpkı bir pay gibi gün içinde alınıp satılabilen fondur.
Fon yönetim ücreti ve valör — Yönetim ücreti fonun getirisinden her gün düşülen yıllık masraftır; valör ise fon alım-satım emrinin kaç iş günü sonra gerçekleşeceğini gösterir.
Fon karşılaştırırken nelere bakılır? — Fon karşılaştırırken yalnızca geçmiş getiriye değil; risk değerine, yönetim ücretine, portföy dağılımına, büyüklüğe ve valöre de bakılır.
Serbest fon nedir? — Serbest fon, yatırım sınırlamaları çok daha esnek olan ve yalnızca nitelikli yatırımcılara satılabilen fondur.
Gayrimenkul ve girişim sermayesi fonları — Gayrimenkul yatırım fonları gayrimenkule, girişim sermayesi yatırım fonları ise borsada işlem görmeyen genç şirketlere yatırım yapar; ikisi de nitelikli yatırımcılara yöneliktir.

Diğer Yatırım Araçları

Tahvil, altın, döviz, türevler, kripto

Tahvil ve bono nedir? — Tahvil ve bono, devletin ya da şirketlerin borç almak için çıkardığı, belirli bir vadede anaparayı ve faizi geri ödemeyi taahhüt ettiği borçlanma araçlarıdır.
Vadeli mevduat nasıl çalışır? — Vadeli mevduat, paranı belirli bir süre bankaya bırakıp karşılığında önceden belli olan faizi almaktır.
Altına nasıl yatırım yapılır? — Altına fiziki olarak, banka altın hesabıyla, altın fonuyla ya da borsada işlem gören altın sertifikası ve fonlarıyla yatırım yapılabilir.
Döviz ve kur nedir? — Döviz kuru, bir para biriminin başka bir para birimi cinsinden fiyatıdır; döviz tutmak TL’nin değer kaybına karşı korunma sağlar ama tek başına getiri üretmez.
Kripto para nedir? — Kripto para, bir merkez bankasına bağlı olmadan, blokzincir adı verilen dağıtık bir kayıt sistemi üzerinde çalışan dijital varlıktır.
ABD borsaları: NYSE, Nasdaq ve ana endeksler — ABD’de paylar başlıca New York Borsası (NYSE) ve Nasdaq’ta işlem görür; piyasanın yönü S&P 500, Nasdaq ve Dow Jones endeksleriyle izlenir.
Bitcoin nedir? — Bitcoin, 2009’da kullanılmaya başlanan, merkezi bir otoritesi olmayan ve toplam arzı 21 milyon adetle sınırlı ilk kripto paradır.
Eurobond nedir? — Eurobond, devletin ya da şirketlerin kendi para birimi dışında, çoğunlukla dolar ya da euro cinsinden çıkardığı uzun vadeli tahvildir.
Repo ve ters repo nedir? — Repo, bir menkul kıymetin belirli bir tarihte geri alınmak üzere satılmasıdır; uygulamada çok kısa vadeli, teminatlı bir borç işlemidir.
VİOP nedir? — VİOP, Borsa İstanbul’un vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alınıp satıldığı piyasasıdır.
Stablecoin nedir? — Stablecoin, değeri bir para birimine (çoğunlukla dolara) sabitlenmeye çalışılan kripto varlıktır.
Kira sertifikası (sukuk) nedir? — Kira sertifikası, faiz yerine bir varlıktan ya da ticari faaliyetten elde edilen gelirin paylaşılmasına dayanan, faizsiz finans ilkelerine uygun borçlanma aracıdır.
Gayrimenkul yatırım ortaklığı (GYO) nedir? — GYO, gayrimenkullere ve gayrimenkul projelerine yatırım yapan, payları borsada işlem gören şirkettir.
Emtia nedir? — Emtia, petrol, doğal gaz, altın, bakır, buğday gibi standart nitelikte alınıp satılan ham maddelerdir.
Kaldıraç nedir? — Kaldıraç, elindeki paradan daha büyük bir pozisyon açmaktır; kazancı da kaybı da aynı oranda büyütür.
Ethereum ve akıllı sözleşmeler — Ethereum, üzerinde kendiliğinden çalışan programların (akıllı sözleşmelerin) yazılabildiği blokzincir ağıdır; para birimi Ether’dir.
Kripto cüzdan ve saklama — Kripto varlıklar özel anahtarla kontrol edilir; anahtarı kimin tuttuğu, varlığın gerçekte kimin elinde olduğunu belirler.
Vadeli işlem sözleşmesi nedir? — Vadeli işlem sözleşmesi, bir varlığı ileri bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alma ya da satma yükümlülüğü getiren standart sözleşmedir.
Opsiyon nedir? — Opsiyon, bir varlığı belirli bir tarihe kadar belirli bir fiyattan alma (alım opsiyonu) ya da satma (satım opsiyonu) hakkı veren, ama zorunluluk getirmeyen sözleşmedir.
Varant nedir? — Varant, aracı kurumların çıkardığı ve borsada pay gibi işlem gören, opsiyon mantığıyla çalışan kaldıraçlı yatırım aracıdır.

Ekonomi ve Gündem

Enflasyon, faiz, kur ve haberlerde geçen kavramlar

Enflasyon nedir? — Enflasyon, fiyatların genel düzeyinin sürekli artması ve paranın satın alma gücünün düşmesidir.
Reel getiri nedir? — Reel getiri, yatırımın enflasyondan arındırılmış getirisidir; paranın satın alma gücünün gerçekten ne kadar arttığını gösterir.
Faiz nedir, borsayı nasıl etkiler? — Faiz, paranın kullanım bedelidir; faizler yükseldiğinde borçlanma pahalılaşır ve yatırımcı için mevduat ile tahvil paylara göre daha cazip hâle gelir.
Bilanço dönemi nedir? — Bilanço dönemi, şirketlerin üçer aylık finansal sonuçlarını açıkladığı haftalardır; payların en hareketli olduğu dönemlerden biridir.
Boğa ve ayı piyasası nedir? — Boğa piyasası fiyatların uzun süre yükseldiği, ayı piyasası ise uzun süre düştüğü dönemi anlatır.
Merkez Bankası rezervleri — Merkez Bankası rezervleri, bankanın elinde tuttuğu döviz ve altından oluşur; ülkenin dış şoklara karşı tamponudur.
Bütçe açığı nedir? — Bütçe açığı, devletin bir dönemdeki harcamalarının gelirlerinden fazla olmasıdır; aradaki fark borçlanmayla kapatılır.
Dolar endeksi (DXY) nedir? — Dolar endeksi, ABD dolarının altı büyük para biriminden oluşan bir sepete karşı değerini gösterir.
PMI ve öncü göstergeler — PMI, şirket yöneticileriyle yapılan anketlere dayanan ve ekonominin yönü hakkında erken sinyal veren bir göstergedir; 50’nin üzeri büyümeye işaret eder.
Politika faizi ve Merkez Bankası kararları — Politika faizi, Merkez Bankası’nın bankalara bir hafta vadeyle borç verirken uyguladığı faiz oranıdır ve ekonomideki diğer faizlerin çıpasıdır.
Kur borsayı nasıl etkiler? — Kurun etkisi şirketten şirkete değişir: ihracatçılar kur artışından yararlanırken döviz borcu olan ve ithal girdi kullanan şirketler zarar görür.
CDS (risk primi) nedir? — CDS, bir ülkenin ya da şirketin borcunu ödeyememe riskine karşı yapılan sigortanın yıllık maliyetidir; yükselmesi riskin arttığı anlamına gelir.
Kredi notu nedir? — Kredi notu, derecelendirme kuruluşlarının bir ülkenin ya da şirketin borcunu geri ödeme gücüne verdiği harf notudur.
Büyüme ve GSYH nedir? — GSYH, bir ülkede belirli bir dönemde üretilen tüm mal ve hizmetlerin toplam değeridir; ekonomik büyüme bu değerin artış oranıdır.
Cari açık nedir? — Cari açık, bir ülkenin yurt dışına mal, hizmet ve gelir olarak ödediği dövizin, yurt dışından kazandığı dövizden fazla olmasıdır.
Fed kararları neden önemli? — ABD Merkez Bankası (Fed) dolar faizini belirler; kararları küresel sermayenin yönünü ve gelişmekte olan ülkelerin piyasalarını etkiler.
Resesyon ve ekonomik döngüler — Ekonomi genişleme ve daralma dönemleri arasında dalgalanır; resesyon, ekonomik faaliyetin belirgin ve yaygın biçimde gerilediği dönemdir.
Zorunlu karşılık nedir? — Zorunlu karşılık, bankaların topladıkları mevduatın belirli bir oranını Merkez Bankası’nda tutma yükümlülüğüdür.
Carry trade nedir? — Carry trade, faizi düşük bir para biriminden borçlanıp faizi yüksek bir para birimindeki varlıklara yatırım yaparak faiz farkından kazanmayı hedefleyen işlemdir.

Strateji ve Risk

Portföy, risk yönetimi, yatırımcı güvenliği

Yatırıma başlamadan önce: acil durum fonu — Yatırıma başlamadan önce birkaç aylık gideri karşılayacak, kolay ulaşılabilir bir acil durum birikimi oluşturmak ve yüksek faizli borçları kapatmak gerekir.
Risk ve getiri ilişkisi — Daha yüksek getiri beklentisi daha yüksek risk almayı gerektirir; risksiz yüksek getiri vaadi neredeyse her zaman bir uyarı işaretidir.
Çeşitlendirme nedir? — Çeşitlendirme, parayı birbirinden farklı davranan varlıklara bölerek tek bir yatırımın kötü gitmesinin toplam birikime vereceği zararı sınırlamaktır.
Portföy ve varlık dağılımı — Portföy, sahip olduğun tüm yatırımların bütünüdür; varlık dağılımı ise paranın pay, tahvil, altın, nakit gibi türler arasında hangi oranlarda bölündüğüdür.
Uzun vadeli yatırım ve al-tut — Uzun vadeli yatırım, kısa vadeli dalgalanmaları kovalamak yerine sağlam varlıkları yıllarca elde tutmaya dayanan yaklaşımdır.
Bileşik getiri nedir? — Bileşik getiri, kazancın da yeniden yatırılıp kazanç üretmesidir; süre uzadıkça birikim doğrusal değil, hızlanarak büyür.
Yatırım dolandırıcılığından korunma — Yüksek ve garantili kazanç vaadi, yetkisiz kurumlar ve acele ettiren teklifler yatırım dolandırıcılığının ortak işaretleridir.
Sanal portföyle pratik yapmak — Sanal portföy, gerçek fiyatlarla ama gerçek para riske atmadan alım-satım denemeyi sağlar; öğrenilenleri pekiştirmenin en güvenli yoludur.
Değer yatırımı ve büyüme yatırımı — Değer yatırımı gerçek değerinin altında fiyatlandığı düşünülen şirketleri, büyüme yatırımı ise kârını hızla artırması beklenen şirketleri arar.
Pozisyon büyüklüğü nasıl belirlenir? — Pozisyon büyüklüğü, tek bir yatırıma paranın ne kadarını ayıracağındır; sonucu çoğu zaman hangi payı seçtiğinden daha çok etkiler.
Düzenli yatırım (maliyet ortalaması) — Düzenli yatırım, fiyat ne olursa olsun belirli aralıklarla aynı tutarı yatırarak zamanlama riskini azaltma yöntemidir.
Likidite nedir? — Likidite, bir varlığın fiyatını fazla etkilemeden hızlıca nakde çevrilebilme kolaylığıdır.
Yatırımcı psikolojisi ve sık yapılan hatalar — Yatırım kararlarını çoğu zaman bilgi eksikliği değil; korku, açgözlülük, sürü davranışı ve zararı kabullenememe gibi duygusal tuzaklar bozar.
Manipülasyon (piyasa dolandırıcılığı) nedir? — Manipülasyon, bir payın fiyatını ya da işlem hacmini yapay olarak etkilemek için yapılan işlemler ve yayılan yanıltıcı bilgilerdir; suçtur.
Yatırımcı Tazmin Merkezi neyi karşılar? — Yatırımcı Tazmin Merkezi, aracı kurumun yükümlülüklerini yerine getirememesi durumunda yatırımcının hesabındaki varlıkları belirli bir sınıra kadar tazmin eder; piyasa zararını karşılamaz.
Yatırım kazançları nasıl vergilendirilir? — Yatırım kazançlarının çoğunda vergi, kazanç ödenirken kaynağında kesilir (stopaj); oranlar araca, elde tutma süresine ve döneme göre değişir.
Maksimum düşüş (drawdown) nedir? — Maksimum düşüş, bir yatırımın belirli bir dönemde gördüğü zirveden sonraki en dip noktaya kadar yaşadığı en büyük yüzdesel kayıptır.
Sharpe oranı nedir? — Sharpe oranı, bir yatırımın risksiz faizin üzerinde sağladığı getiriyi, bu getiriyi elde ederken katlandığı oynaklığa böler.
Beta nedir? — Beta, bir payın endeksteki hareketlere ne kadar duyarlı olduğunu gösteren katsayıdır.